DNS Ayarlarında Hangi Adres Kullanılmalı?

Sesli Dinle — Makale

DNS ayarına yazılan değer, bir web sitesinin IP adresi değil, alan adı sorgularını yanıtlayan DNS sunucusunun adresidir. Çoğu ev ve mobil ağda ilk tercih, DNS bilgisini otomatik almaktır; ağ yöneticisi veya güvenilir DNS sağlayıcısı açıkça değer vermişse elle yapılandırma yapılabilir.

Klasik elle girişte IPv4 DNS sunucusu adresi IPv4 alanına, IPv6 adresi IPv6 alanına yazılır. Buna karşılık “Özel DNS” alanı bir DNS sağlayıcısının sunucu adını, başka bir şifreli DNS alanı ise hizmetin tam adres şablonunu isteyebilir. Önce alanın etiketini ve cihaz belgesini okuyun.

Cihazın DNS ayarı, alan adı kayıt panelindeki nameserver seçimiyle aynı işlem değildir. IPv4 adresini taşıyan A, IPv6 adresini taşıyan AAAA ve yetkili sunucuyu bildiren NS kayıtları da bu alana yazılmaz. Amaç, cihazın sorgularını göndereceği DNS sunucusunu seçmektir. Bu sunucu, adları çözümleyen bir recursive resolver (özyinelemeli DNS çözümleyicisi) veya sorguları bu hizmete ileten bir DNS forwarder (DNS yönlendirici) olabilir.

Otomatik ve Elle Girilen DNS Adresleri Arasındaki Farklar

Otomatik DNS seçeneğinde cihaz, DNS sunucusu adreslerini bağlı olduğu ağdan alır. IPv4 ağlarında DHCP, istemciye bir veya daha fazla DNS sunucusu adresi iletebilir. IPv6 ağlarında bilgi DHCP protokolünün IPv6 için kullanılan sürümü DHCPv6 veya RA (Router Advertisement) içindeki DNS sunucusu adreslerini taşıyan RDNSS (Recursive DNS Server) seçeneğiyle sağlanabilir.

Ev ağında bu bilgi genellikle modem veya yönlendiriciden gelir. Cihaza bazen doğrudan harici bir DNS sunucusu adresi, bazen de DNS forwarder işlevi gören yönlendiricinin yerel adresi verilir. Bu nedenle otomatik ayarda görülen yerel adres tek başına hata göstergesi değildir.

Elle DNS girişi, ağın otomatik verdiği adreslerin yerini ilgili ağ arayüzünde alır. Bu yöntem kurum içi adların çözülmesi, belirli filtreleme politikaları veya yönetilen bir DNS hizmeti gibi açık bir gereksinim olduğunda kullanılmalıdır. Rastgele adres girmek, alan adlarının açılmamasına veya ağın iç hizmetlerinin bulunamamasına yol açabilir.

Klasik DNS, Özel DNS ve Şifreli DNS Alanları

Klasik DNS sunucusu alanı çoğunlukla yalnız IP adresi kabul eder. DoT (DNS over TLS), sorguları TLS ile şifreli bir bağlantıda taşır. DoT yapılandırmasında DNS sağlayıcısının sertifikayla doğrulanacak sunucu adı da gerekebilir.

HTTPS, web iletişimini TLS ile korur. DoH (DNS over HTTPS) bu bağlantıda DNS sorgularını taşır. DoH yapılandırması, işletim sistemine veya uygulamaya göre DNS sağlayıcısı seçimi ya da hizmet adresini belirleyen bir URI (Uniform Resource Identifier) şablonu kullanabilir. Android’deki “Özel DNS sağlayıcı ana makine adı” alanı ise IP adresi veya tam web adresi değil, sunucu adı ister; desteklenen sistem ve DNS hizmetlerinde DoT yerine DoH üzerinden de şifreli iletişim kurulabilir.

Şifreli DNS bağlantısında yalnız hedef IP adresi yetmeyebilir; sertifika doğrulaması için sunucu kimliği ve DoH kullanılıyorsa hizmet yolu da gerekir. RFC 9463’teki keşif yöntemini hem ağ hem istemci destekliyorsa bu bilgiler DHCP veya RA üzerinden otomatik alınabilir. Arayüz “sağlayıcı sunucu adı” diyorsa IP adresi, “DNS 1” ya da “IPv4 DNS” diyorsa alan adı girmeyin.

DoT veya DoH, DNS sorgusunu istemci ile seçilen DNS sunucusu arasındaki bağlantıda şifreler; bütün internet trafiğini gizlemez ve DNS sağlayıcısının sorguyu görmesini engellemez. Sertifika doğrulaması başarısız olduğunda cihazın bağlantıyı kesip kesmediğini ya da şifrelenmemiş DNS'ye dönüp dönmediğini kullanılan gizlilik kipine göre sınayın.

DNS Ayarının Yapıldığı Yere Göre Etkisi

Aynı DNS adresi farklı yönetim noktalarına yazılabilir; ancak değişikliğin kapsamı, ayarın yapıldığı yere bağlıdır. Yönlendiricinin internet tarafı WAN, ev veya kurum içindeki tarafı ise LAN olarak adlandırılır. Cihaz ayarı yalnız o cihazı etkilerken yönlendiricinin DHCP ayarı yerel ağa bağlanan birçok istemciyi etkileyebilir.

Bilgisayar, Telefon ve Diğer İstemciler

Bir cihazın Wi-Fi veya Ethernet bağlantısında elle DNS tanımlandığında, ayar çoğu durumda yalnız seçilen ağ arayüzüne uygulanır. Telefonlarda mobil veri ve Wi-Fi yapılandırmaları ayrı davranabilir; bir Wi-Fi ağı için girilen adres diğer ağlara otomatik uygulanmaz.

VPN, kurumsal cihaz politikası veya uygulama içindeki şifreli DNS seçeneği, işletim sistemindeki ağ ayarından farklı bir DNS sunucusu kullanabilir. Bu nedenle arayüzde doğru adresin görünmesi, bütün uygulamaların aynı DNS yolunu kullandığını kanıtlamaz.

Modem veya Yönlendiricide WAN Ayarı

WAN bölümündeki DNS alanı genellikle yönlendiricinin internet tarafında sorguları ileteceği DNS sunucusunu belirler. Yönlendirici yerel cihazlar adına DNS forwarder olarak çalışıyorsa bu ayar, dolaylı olarak bütün ağı etkileyebilir.

Yönlendirici, WAN alanına yazılan adresi istemcilere aynen dağıtmak zorunda değildir. Bazı yönlendiriciler yerel ağdaki kendi adreslerini DNS sunucusu olarak duyurur, sorguları daha sonra WAN tarafındaki DNS sunucusuna aktarır. Bu davranışı üretici belgesinden ve yönetim ekranından doğrulayın.

LAN ve DHCP ile Dağıtılan DNS

LAN veya DHCP bölümündeki DNS alanları, istemcilere otomatik verilecek DNS sunucusu adreslerini belirler. Burada yapılan değişiklik, yeni bağlantı kuran veya ağ yapılandırmasını yenileyen cihazlara dağıtılır; mevcut istemciler eski bilgiyi bir süre kullanabilir.

Kurumsal ağlarda iç alan adlarını bilen yerel DNS sunucuları bulunabilir. Böyle bir ağda harici bir DNS adresini doğrudan istemcilere dağıtmak, internetteki adları çözse bile şirket içi adların çözülememesine neden olabilir.

Yerel Ağ Geçidi ile DNS Sunucusu Arasındaki Farklar

Ağ geçidi, cihazın yerel ağ dışına trafik göndermek için kullandığı yönlendirici adresidir. DNS sunucusu ise alan adı sorgularını yanıtlayan veya başka sunuculara ileten hizmettir. Aynı yönlendirici iki görevi de üstlenebilir, fakat bu durum her ağda geçerli değildir.

Örneğin yönlendiricinin yerel adresi ağ geçidi olarak doğru olabilir; DNS sorgularını kabul etmiyorsa aynı adresi DNS alanına yazmak yanlıştır. Tersine, harici bir DNS sunucusu adresi DNS alanına yazılabilir ancak ağ geçidi alanına yazılamaz.

IPv4 ve IPv6 DNS Adreslerini Kendi Alanlarına Yazma

IPv4 DNS adresleri noktayla ayrılan, her biri 0-255 aralığında dört ondalık bölümden oluşur. IPv6 DNS adresleri sekiz onaltılık grup kullanır; sıfır grupları bir kez :: ile kısaltılabilir. Arayüz sekiz ayrı kutu istiyorsa adresin açık biçimini yazın; tek alan sunuyor ve kısaltmayı destekliyorsa kısaltılmış biçim kullanılabilir. Yalnız belirtilen protokol ailesine ait adresi girin.

DNS sunucusu adresinin ailesi, sorulabilecek DNS kayıt türünü sınırlamaz. IPv4 üzerinden erişilen bir DNS sunucusu AAAA kaydı, IPv6 üzerinden erişilen bir DNS sunucusu da A kaydı döndürebilir. Asıl koşul, cihazın yazılan DNS sunucusu adresine ilgili protokol üzerinden ulaşabilmesidir.

Çift yığınlı ağlarda IPv4 ve IPv6 DNS sunucusu adresleri birlikte tanımlanabilir; işletim sistemi ve uygulamalar erişilebilir yollar arasından kendi ağ politikalarına göre seçim yapar. Yalnız IPv6 alanını doldurmak IPv4 üzerinden DNS erişimi oluşturmaz, yalnız IPv4 adresi tanımlamak da IPv6 üzerinden DNS sunucusuna erişim sağlamaz. İki protokol yolu ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Yalnız IPv6 kullanan ve IPv4 hizmetlerine adres çevirisiyle erişen bazı ağlar, A kayıtlarından kullanılabilir AAAA yanıtları üreten DNS64 hizmetine ihtiyaç duyar. Böyle bir ağda DNS sunucusunu değiştirirken ağın belirlediği DNS64 yapılandırmasını koruyun; rastgele bir IPv6 DNS sunucusu aynı işlevi sunmayabilir.

Birincil ve İkincil DNS Adreslerinin Kullanımı

Birincil ve ikincil alanlar, istemciye birden fazla DNS sunucusu seçeneği vermek için kullanılır. Standart yapılandırmalarda adresler tercih sırasıyla iletilebilse de gerçek kullanım sırası işletim sistemine, zaman aşımına ve önceki yanıtlara göre değişebilir. İkincil adresin yalnız birincil tamamen kapandığında kullanılacağı kesin bir kural değildir. Bir sunucunun “bu ad yok” yanıtı vermesi de yanıtsız kalmasıyla aynı değildir; istemci bu yanıtı kabul edip diğer sunucuya sormadan aramayı bitirebilir.

İki alana aynı adresi yazmak yedeklilik oluşturmaz. Ağ yöneticisi, aynı yönetim politikasına sahip ayrı ve erişilebilir iki DNS sunucusu adresi kullanmalıdır. Farklı filtreleme veya kurum içi ad politikaları olan hizmetleri karıştırmak, aynı ad için farklı sonuçlar görülmesine neden olabilir.

Yalnız tek doğrulanmış adres varsa ikinci alanı rastgele bir değerle doldurmayın; ağın veya hizmetin belgesindeki yapılandırmayı uygulayın. Zorunlu olmayan alanlar bazı arayüzlerde boş bırakılabilir; cihazın kabul ettiği biçim üreticiye göre değişebilir.

DNS Sunucusuna Erişim ve Alan Adı Çözümlemesini Sınama

DNS ayarı kaydedildikten sonra yalnız internet simgesine bakmak yeterli değildir. IP bağlantısı çalışırken DNS çözümlemesi başarısız olabilir; sayısal IP adresiyle erişimi destekleyen bir hizmet açılırken alan adıyla erişim başarısız olabilir. Ancak bir web sitesinin IP adresini tarayıcıya yazmak tek başına güvenilir bir DNS testi değildir: site alan adına göre hizmet veriyor olabilir veya sertifikası IP adresiyle eşleşmeyebilir.

1. Biçimi kontrol edin: Eksik bölüm, fazladan boşluk veya IPv4 alanına yazılmış IPv6 adresi olmamalıdır.
2. Ayar yerini kontrol edin: Değişikliğin cihazda mı, WAN tarafında mı yoksa DHCP dağıtımında mı yapıldığını doğrulayın.
3. Erişilebilirliği kontrol edin: DNS sunucusu adresi kullanılan ağdan ulaşılabilir olmalıdır; güvenlik duvarı veya VPN politikası sorguları engelleyebilir.
4. Çözümlemeyi kontrol edin: DNS sunucusu bilinen alan adları için geçerli yanıt vermeli, var olmayan adları beklenmeyen bir hedefe yönlendirmemelidir.
5. Her adresi ayrı sınayın: Birincil ve ikincil adreslerin ikisi de tek başına çalışabilmeli; biri hatalıyken diğerinin varlığı sorunu gizlememelidir.

Windows’ta klasik DNS sunucusunu doğrudan sınamak için nslookup example.com DNS_SUNUCUSU_ADRESI biçimini kullanabilirsiniz; son bölümün yerine sınanacak gerçek DNS sunucusu IP adresini yazın. Aynı sorguyu her sunucu için ayrı çalıştırın. Bu sonuç, seçilen sunucunun yanıtını gösterir; tarayıcının veya diğer uygulamaların aynı sunucuyu ya da DoH bağlantısını kullandığını kanıtlamaz.

Kurumsal veya ev içi özel adlar kullanılıyorsa yalnız genel internet alan adlarını denemek yeterli değildir. DNS sunucusu, iç hizmet adlarına da doğru yanıt vermelidir; aksi durumda ağın yerel ad alanını bilmiyor olabilir. Şifreli DNS kullanılıyorsa DNS sağlayıcısının sunucu adının ve sertifikanın doğrulandığını, yapılandırılan DoT veya DoH yolunun gerçekten kullanıldığını ve istenmeyen şifrelenmemiş geri dönüş oluşmadığını ayrıca kontrol edin.

Yanlış veya Ulaşılamayan DNS Adresi Nasıl Anlaşılır?

Hatalı DNS yapılandırmasında internet bağlantısı var görünürken web siteleri alan adlarıyla açılmayabilir, uygulamalar sunucu bulamadığını bildirebilir veya ilk bağlantının kurulması uzun sürebilir. Sorun yalnız bazı alan adlarında görülüyorsa filtreleme, kurum içi DNS veya farklı DNS sunucularının verdiği yanıtlar da incelenmelidir.

• Adres kaydedilemiyorsa biçim yanlış olabilir veya adres uygun protokol alanına yazılmamış olabilir.
• Hiçbir alan adı çözülmüyorsa DNS sunucusuna ulaşılamıyor ya da sorgular engelleniyor olabilir.
• Yalnız iç adlar çözümlenmiyorsa kurumun yerel DNS sunucusuna ulaşılamıyor olabilir ya da bu sunucunun adresi yapılandırmadan çıkarılmış olabilir.
• Cihaz ve yönlendirici farklı adresler gösteriyorsa elle ayar, DHCP, VPN veya uygulama politikası öncelik kazanmış olabilir.

Karşılaştırma için DNS ayarını geçici olarak otomatiğe döndürmek, sorunun elle girilen adresten kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırmaya yardımcı olabilir. Değişiklikten önce mevcut değerlerin kaydedilmesi, özellikle kurumsal ağlarda geri dönüş için gereklidir.

DNS Sunucusunu Değiştirmek Hız ve Güvenliği Nasıl Etkiler?

DNS sunucusunu değiştirmek, temel olarak alan adı sorgularının gönderildiği hizmeti değiştirir. Bu işlem bağlantı hattının kapasitesini artırmaz, bütün trafiği şifrelemez ve tek başına güvenlik garantisi vermez. DNSSEC ile DNS verisinin doğrulanması, DoT veya DoH ile sorgu aktarımının şifrelenmesinden ayrı bir görevdir.

DNS yanıt süresi ve önbellek durumu sayfanın ilk açılışını etkileyebilir. Ayrıca DNS değişikliği, bir CDN’in farklı bir sunucusuna yönlendirilmenize yol açabilir. Bu sunucuya giden yol daha iyi veya daha kötü olabileceği için dosya indirme performansı da dolaylı olarak değişebilir.