DNS, “Domain Name System” (Alan Adı Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. İnternette kullanılan alan adlarını IP adresleri ve diğer hizmet bilgileriyle ilişkilendiren dağıtık bir adlandırma sistemidir.

Bir tarayıcıya alan adı yazdığınızda cihaz, bağlantıyı kurmadan önce bu adla ilişkili IPv4 veya IPv6 adresini bulur. Alan adı tek başına ağ üzerindeki hedefin adresini göstermez.

DNS'i yalnızca “internetin telefon rehberi” olarak düşünmek eksik kalır. Hiyerarşik ad alanı, farklı kuruluşlara dağıtılmış yönetim yetkisi, çözümleme hizmetleri, yetkili DNS sunucuları, kaynak kayıtları ve önbellek mekanizması birlikte çalışır.

DNS Kaynak Kayıtları Hangi Bilgileri Taşır?

DNS'in en bilinen görevi, bir alan adını IP adresiyle ilişkilendirmektir. Bununla birlikte sistem yalnızca adres bilgisi taşımaz; e-posta sunucuları, yetkili DNS sunucuları ve farklı ağ hizmetleriyle ilgili bilgiler de DNS kayıtlarında yayımlanabilir.

DNS verisinin temel birimi kaynak kaydıdır. Her kaynak kaydı belirli bir ad, kayıt türü ve değer içerir. A ve AAAA kayıtları adres bilgisini, MX kayıtları e-posta teslimiyle ilişkili sunucuları, NS kayıtları ise bir alanın yetkili DNS sunucularını gösterebilir. Aynı alan adı farklı kayıt türlerine ve aynı türden birden fazla kayda sahip olabilir.

DNS Neden Dağıtık ve Hiyerarşik Bir Sistemdir?

İnternetteki bütün alan adlarının ve kayıtların tek bir sunucuda tutulması ölçeklenebilir bir yöntem değildir. DNS bu nedenle ad alanını farklı yönetim bölümlerine ayırır ve bu bölümlerin yönetimini ilgili kuruluşlara devreder.

Ad Alanı ve Alan Adı Düzeyleri

DNS ad alanı, ters çevrilmiş bir ağaç gibi düşünülebilen hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Alan adındaki noktalar farklı düzeyleri ayırır. Alan adını sağdan sola okuduğunuzda üst düzey alandan alt alanlara doğru ilerlersiniz. Bu hiyerarşi, her biri ayrı yönetilebilen alanlar ve alt alanlar oluşturur.

Örneğin bir kuruluş, kendisine ait alanın altında web, e-posta veya başka hizmetler için farklı adlar tanımlayabilir. Bu adların her biri DNS kayıtlarıyla farklı adreslere ya da hizmetlere bağlanabilir.

DNS Bölgeleri ve Yetki Devri

DNS bölgesi, bir yetkili DNS sunucusunun veya sunucu grubunun yönetip yayımladığı ad alanı bölümüdür. Alan adı ile DNS bölgesi her zaman aynı sınırı ifade etmez; bir alanın altındaki belirli bir bölüm başka yetkili DNS sunucularına devredilebilir.

Yetki devri sayesinde her kuruluş yalnızca sorumlu olduğu DNS verisini yönetir. Böylece kayıt eklemek veya değiştirmek için internet genelindeki tek bir merkezi yöneticinin müdahalesi gerekmez.

DNS Önbelleği Önceki Yanıtları Nasıl Kullanır?

Cihaz adına DNS kayıtlarını arayan recursive resolver (özyinelemeli DNS çözümleyicisi), aldığı yanıtları önbelleğinde tutabilir. Kayıtlardaki TTL değeri, bilginin normal koşullarda kaç saniye yeniden kullanılabileceğini belirtir. Aynı bilgi istendiğinde geçerliliğini koruyan önbellek kaydı kullanılır; böylece her sorguda bütün DNS hiyerarşisine yeniden başvurmak gerekmez.

Önbellekteki bilgi kalıcı değildir. TTL süresi dolmuş bir kayda yeniden ihtiyaç duyulduğunda recursive resolver güncel yanıtı almaya çalışır. Bazı hizmetler, yetkili sunucuya ulaşılamadığında kesintiyi azaltmak için süresi dolmuş kaydı geçici olarak kullanabilir. DNS değişikliklerinin bütün kullanıcılar tarafından aynı anda görülmemesinin nedenlerinden biri bu önbellek davranışıdır.

DNS'in Temel Bileşenleri

DNS sorgusunu başlatan istemci bileşeni, istemci adına yanıt arayan hizmet ve kayıtları yayımlayan sunucu farklı görevler üstlenir.

Stub Resolver

Stub resolver, işletim sisteminde veya uygulamada çalışan ve uygulamanın DNS sorgularını ileten bileşendir. DNS isteğini daha kapsamlı sorgulama yapabilen bir recursive resolver hizmetine gönderir ve aldığı yanıtı uygulamaya iletir.

Stub resolver çoğu yapılandırmada DNS hiyerarşisini kendi başına dolaşmaz. İstenen kaydın bulunmasını recursive resolver hizmetine bırakır.

Recursive Resolver

Recursive resolver, istemci adına kullanılabilir bir yanıt arar. Önce kendi önbelleğini kontrol eder; yeterli bilgi bulamazsa diğer DNS sunucularına sorgular gönderir.

Recursive resolver, kullanıcı cihazıyla yetkili DNS altyapısı arasında aracı olur. Alan kayıtlarını yönetmez; bu kayıtları yetkili DNS sunucuları yayımlar.

Yetkili DNS Sunucusu

Yetkili DNS sunucusu, sorumlu olduğu bölgenin kayıtlarını kaynak olarak yayımlar. Bir alanın adres, e-posta veya NS kayıtları için verdiği yanıtlar bu yetkiye dayanır.

Yetkili DNS sunucusu istemci adına internet genelinde çözümleme yapmaz. Yalnız yetkili olduğu bölgeyle ilgili sorgulara kendi kayıtlarından yanıt verir.

DNS Ne İşe Yarar?

DNS'in temel görevi, internet hizmetlerinin adlarla bulunmasını sağlamaktır. Böylece kullanıcılar sayısal ağ adreslerini ezberlemek yerine anlamlı alan adları kullanabilir. Hizmetlerin arka plandaki adresleri değişse bile alan adları aynı kalabilir.

  • Web erişimi: Alan adının web hizmetini sunan bir veya birden fazla IP adresiyle ilişkilendirilmesini sağlar.
  • E-posta teslimi: Bir alan adına gönderilen iletilerin hangi e-posta sunucularına yöneltileceğini belirtir.
  • Yetkili DNS sunucuları: Bir alanın DNS verisini hangi sunucuların yayımladığını gösterir.
  • Hizmet bilgisi: Uygun kayıt türleriyle bazı ağ hizmetlerinin hedef ve bağlantı bilgilerini yayımlar.
  • Dağıtık yönetim: Alan sahiplerinin kendi sorumluluklarındaki kayıtları yönetmesine ve alt alanlar için yetki devretmesine olanak tanır.

DNS ile IP Adresi Arasındaki İlişki

DNS ve IP adresi aynı şey değildir. IP adresi, ağ üzerindeki iletişimde kullanılan adresleme bilgisidir. DNS ise adlarla IP adresleri veya başka hizmet verileri arasında ilişki kurar.

Bir alan adı birden fazla IPv4 ya da IPv6 adresine sahip olabilir. Aynı IP adresi de birden fazla alan adı tarafından kullanılabilir. Bu nedenle DNS, her adı yalnızca tek bir numarayla eşleştiren sabit bir liste olarak görülmemelidir.

DNS Web ve E-posta Bağlantısında Hangi Aşamada Kullanılır?

Web erişiminde DNS, girilen alan adıyla ilişkili uygun adres bilgisinin bulunmasını sağlar. Adres elde edildikten sonra tarayıcı ve hedef sunucu arasındaki bağlantı, DNS dışındaki ağ ve uygulama protokolleriyle kurulur.

E-posta sistemlerinde ise alan adı için yayımlanan kayıtlar, iletilerin hangi posta sunucularına teslim edileceğini gösterebilir. DNS e-posta içeriğini taşımaz; yalnızca teslimat için gerekli sunucu bilgisinin bulunmasına katkıda bulunur.

DNS Kayıtlarından Hangi Sonuçlar Çıkarılamaz?

Bir DNS kaydının bulunması, hedef hizmetin çalıştığını kanıtlamaz. DNS internet bağlantısını kurmaz, veri paketlerini yönlendirmez ve web içeriğini barındırmaz. Doğru görünen bir kayıt erişilemeyen veya yanlış yapılandırılmış bir hizmeti gösterebilir; tarayıcı ya da uygulama gerçek bağlantıyı DNS dışındaki ağ ve uygulama protokolleriyle kurar.

DNS ayrıca bir alan adının hukuki sahibini, sunucunun fiziksel konumunu veya hizmetin güvenilirliğini kesin olarak göstermez. DNS kayıtları yalnızca alan için yayımlanan teknik ilişkileri ifade eder.

DNSSEC ile Şifreli DNS Arasındaki Farklar

DNSSEC, imzalanmış DNS verisinin kaynağını ve bütünlüğünü doğrulamak için kullanılır; sorguları şifrelemez. Bu korumadan yararlanmak için ilgili DNS verisinin imzalanmış olması ve yanıtı denetleyen bileşenin imzaları doğrulaması gerekir.

DoH (DNS over HTTPS) ve DoT (DNS over TLS), DNS sorgularını şifreli bağlantıyla taşır. Cihazınızda bu yöntemleri kullandığınızda cihaz ile seçilen DNS sunucusu arasındaki sorgu trafiği şifrelenir; sonraki DNS bağlantıları kendiliğinden şifrelenmiş olmaz. DoH veya DoT kullanmak DNSSEC doğrulamasını da otomatik olarak etkinleştirmez.

DNS Verileri Nasıl İncelenir?

Bir alan adına ait yayımlanmış kayıtları görmek için DNS Sorgulama aracını kullanabilirsiniz. Araç, seçtiğiniz alan adı ve kayıt türü için DNS altyapısının döndürdüğü teknik verileri gösterir.