Kök DNS Sunucuları Nedir ve Nasıl Çalışır?
Kök DNS sunucuları, DNS adlandırma hiyerarşisinin en üstündeki kök bölge için yetkili yanıt veren sunuculardır. Bir web sitesinin adresi çözülürken genellikle sitenin kaydını doğrudan vermek yerine, recursive resolver (özyinelemeli DNS çözümleyicisi) için ilgili üst düzey alan adının (TLD) sunucularını gösterirler.
Kullanıcının telefonu veya bilgisayarı normalde kök sunucularla doğrudan iletişim kurmaz. Yetkili sunuculara kendisi sorgu gönderen recursive resolver, önbelleğinde yeterli bilgi yoksa çözümlemeye kök katmanından başlayabilir. Cihazın sorgusu önce başka bir DNS sunucusuna iletiliyorsa bu sorgulamayı, yanıtı bulmakla görevli üst DNS hizmeti yürütür.
Kök sunucular tek bir merkezi makineden oluşmaz. Harflerle tanımlanan mantıksal kök sunucu kimlikleri, farklı ağ konumlarında çalışan dağıtık sunucu örnekleri üzerinden hizmet verir.
Kök Bölge ile Kök Sunucu Arasındaki Farklar
Kök bölge ve kök sunucu aynı şeyi ifade etmez. Kök bölge, DNS adlandırma ağacının en üstündeki veri alanıdır; kök sunucular ise bu bölgedeki verileri yetkili olarak sunan hizmet altyapısıdır.
Kök Bölge Hangi Bilgileri İçerir?
Kök bölge, üst düzey alanlara yapılan delegasyonları içerir. Recursive resolver, sorguladığı alan adının sonundaki uzantı için hangi TLD sunucularına başvurması gerektiğini bu delegasyon bilgileri üzerinden öğrenir.
Örneğin bir alan adı, ülke kodlu veya genel bir üst düzey alan altında bulunuyorsa kök katmanı recursive resolver hizmetine o uzantıdan sorumlu TLD sunucularını bildirir. Delegasyonun çalışması için gerekli olduğunda ilgili sunucu adlarına ait sınırlı yardımcı adres kayıtları da kök bölgede yer alabilir.
Kök Bölge Hangi Bilgileri İçermez?
Kök bölge, internet üzerindeki her alan adının A, AAAA, MX, TXT veya CNAME kayıtlarını barındırmaz. Bu kayıtlar, ilgili alan adının kendi yetkili DNS bölgesinde tutulur.
Kök sunucu bu nedenle bir web sitesinin IP adresini, e-posta sunucusunu veya alt alan adlarını çoğu sorguda doğrudan vermez. Görevi, recursive resolver hizmetini ilgili TLD sunucularına yönlendirmektir. Kök sunucular web sitesi içeriklerini veya bütün internet trafiğini taşımaz; kendilerine ulaşan DNS sorgularını kök bölgedeki verilere göre yanıtlar.
Kök Sunucular DNS Çözümlemesinde Nasıl Çalışır?
Yetkili sunuculara doğrudan başvuran bir recursive resolver, önbelleğinde kullanılabilir delegasyon veya yanıt bilgisi yoksa kök katmanından başlayarak ilerler. Sorguyu başka bir DNS hizmetine ileten yapılandırmalarda ise bu adımları üst hizmet yürütür.
- Kullanıcının cihazı alan adı sorgusunu ayarlarında seçili DNS sunucusuna gönderir; sorgu buradan yanıtı bulacak recursive resolver hizmetine ulaşır.
- Recursive resolver önce kendi önbelleğini kontrol eder.
- Gerekli delegasyon bilgisi önbellekte yoksa bir kök sunucuya sorgu gönderir.
- Kök sunucu, ilgili üst düzey alandan sorumlu TLD sunucularını gösterir.
- Recursive resolver TLD sunucusuna başvurarak alan adının yetkili DNS sunucularını öğrenir.
- Alan adının yetkili sunucusu, kayıt varsa istenen yanıtı verir; yoksa bulunamadığını bildirir. Alt alan delegasyonu veya CNAME takma adı varsa recursive resolver gerekli ek sorguları yapar.
- Kayıtlar, saniye cinsinden verilen TTL değerleri dikkate alınarak önbelleğe alınır.
Kök sunucunun verdiği yanıt genellikle nihai kayıt değil, yönlendirme yanıtıdır. İngilizce teknik belgelerde referral olarak geçen bu yanıt, recursive resolver hizmetine sorgunun bir sonraki aşamasında hangi sunuculara başvurması gerektiğini bildirir.
Kök sunucu her sorguya yönlendirmeyle yanıt vermez. Kökün kendi ad sunucularını listeleyen NS veya bölge yönetim bilgilerini taşıyan SOA kaydı istendiğinde doğrudan yanıt verebilir. Kök bölgede bulunmayan bir üst düzey alan sorulduğunda ise adın bulunmadığını belirten NXDOMAIN yanıtı dönebilir.
Recursive resolver gerekli TLD veya yetkili sunucu bilgisini daha önce önbelleğe aldıysa her sorguda kök sunucuya gitmez. Bu önbellek davranışı, kök altyapısının her kullanıcı sorgusunu tek tek işlemesini gereksiz kılar.
Yönlendirme Yanıtı ve Delegasyon İlişkisi
DNS hiyerarşisi, her katmanın altındaki tüm kayıtları barındırması yerine yetkiyi bir sonraki katmana devretmesiyle çalışır. Bu devretme işlemi delegasyon olarak adlandırılır.
Kök bölge, üst düzey alanların hangi ad sunucuları tarafından yönetildiğini belirtir. TLD bölgesi ise kendi altındaki kayıtlı alan adlarının hangi yetkili ad sunucularına devredildiğini gösterir. Alan adının nihai kayıtları ancak bu yetkili sunuculara ulaşıldığında alınır.
Bazı delegasyonlarda, yönlendirilen ad sunucusunun adresine ulaşabilmek için ek A veya AAAA bilgisine ihtiyaç duyulabilir. Bu yardımcı adres kayıtları, recursive resolver hizmetinin ad sunucusunun adresini bulmak için aynı delegasyona yeniden dönmesini önler; ancak kök bölgenin tüm alan adı kayıtlarını tuttuğu anlamına gelmez.
Mantıksal Kök Sunucular ile Fiziksel Örnekler
Kök DNS sistemi açıklanırken mantıksal sunucu kimliği ile çalışan sunucu örneğini ayırmak gerekir. Harfle adlandırılan bir kök sunucu, tek bir bina, cihaz veya veri merkezi değildir.
Harfler Mantıksal Hizmet Kimlikleridir
Kök DNS sisteminde A ile M arasındaki harflerle adlandırılan 13 mantıksal hizmet kimliği vardır. Her harf, recursive resolver hizmetlerinin bildiği belirli bir kök sunucu hizmetini temsil eder. Bu hizmetin arkasında farklı ülkelerde veya ağlarda çalışan birden fazla sunucu örneği bulunabilir.
Bu nedenle mantıksal kök sunucu kimliklerinin sayısı ile dünya genelinde çalışan fiziksel veya sanal örneklerin sayısı aynı değildir. Düğüm sayısı zamanla değişir ve tek bir sayı sabit altyapıyı temsil etmez.
Dağıtık Anycast Örneklerinin Rolü
Kök hizmetinin dağıtık işletiminde aynı hizmet adresi farklı ağ konumlarından duyurulabilir. Anycast olarak adlandırılan bu modelde internet yönlendirmesi, sorguyu ağ koşullarına göre uygun bir sunucu örneğine taşır.
Dağıtım modeli, sorgu yükünün tek bir fiziksel noktada toplanmasını engeller. Bir örneğin erişilemez olması da tek başına aynı mantıksal kimliğe ait tüm hizmetin kapandığı anlamına gelmez.
Kök, TLD, Yetkili Sunucu ve Recursive Resolver Arasındaki Farklar
DNS sürecindeki sunucuların görevleri birbirinden ayrıdır. Aşağıdaki tablo, kök katmanı ile diğer temel bileşenlerin hangi veriyi kullandığını ve ne tür yanıt verdiğini karşılaştırır.
| Bileşen | Temel Görevi | Tipik Yanıtı | Nihai DNS Kaydını Tutar mı? |
|---|---|---|---|
| Recursive resolver | İstemci adına sorgu adımlarını yürütmek | Elde ettiği nihai veya önbelleğe alınmış sonucu iletmek | Yetkili kaynak olarak tutmaz |
| Kök DNS sunucusu | Kök bölgeyi sunmak ve TLD katmanını göstermek | TLD sunucularına yönlendirme | Genellikle hayır |
| TLD sunucusu | Üst düzey alan altındaki delegasyonları sunmak | Alan adının yetkili sunucularına yönlendirme | Genellikle hayır |
| Yetkili alan adı sunucusu | Alan adının kendi DNS bölgesini sunmak | A, AAAA, MX veya diğer yetkili kayıtlar | Evet, kayıt bölgede bulunuyorsa |
Recursive resolver işlevi, sorguyu istemci adına yürütmektir; kök, TLD ve diğer yetkili sunucuların görevi ise sorumlu oldukları DNS bölgelerini sunmaktır. Aynı yazılım iki işlevi desteklese bile bu görevler birbirinden farklıdır.
Alan Adı Sahipleri Kök Sunucuları Yönetir mi?
Bir alan adı sahibi kök sunucuları veya kök bölgeyi doğrudan yapılandırmaz. Kayıt kuruluşu üzerinden ad sunucusu bilgilerini, kendi yetkili DNS bölgesinde ise alan adına ait kayıtları yönetir.
Yetkili ad sunucuları değiştirildiğinde bu değişiklik ilgili TLD delegasyonuna yansıtılır. A, AAAA, MX, TXT ve benzeri kayıt değişiklikleri ise alan adının yetkili DNS hizmetinde yapılır.
Bir çözümleme sorunu yaşandığında kök sunucuyu değiştirmeye çalışmak doğru yaklaşım değildir. NS delegasyonu, yetkili sunucuların erişilebilirliği, yardımcı adres kayıtları ve alan adı bölgesindeki kayıtlar ayrı ayrı incelenmelidir.
Kök DNS Sorunları Nasıl Ayırt Edilir?
Tek bir alan adının çözümlenmemesi, genellikle kök DNS altyapısında genel bir sorun bulunduğunu göstermez. Sorun yalnız belirli bir alan adını etkiliyorsa yanlış delegasyon, erişilemeyen yetkili sunucu veya hatalı DNS kaydı daha olasıdır.
Birden fazla bağımsız alan adı ve uzantıda aynı anda çözümleme sorunu görülüyorsa sorunun kaynağı recursive resolver, ağ bağlantısı veya daha üst DNS katmanları olabilir. Yine de kök sunuculara doğrudan kullanıcı sorgusu göndermek standart kullanım veya ilk sorun giderme adımı değildir.
DNS Sorgulama aracı, bir alan adının yayımlanan kayıtlarını ve ad sunucusu bilgilerini incelemek için kullanılabilir.
